Duvarlar, tel örgüler ya da çitler olmadan kenti yeniden okursak…?

“Gated” mekan örüntüsünden “Ungated” mekanlara bakis

Baslik konusunda kararsiz kalmam anlatmaya calisacagim kavramlarin karsiligini bulamamdan ileri gelmektedir.
Bir suredir kentin islevsel olarak farkli mekanlarini geziyoruz. Her defasinda farkli bir konsepte ilgimi ceken bir benzerlik var. Amerika kentlerinin genelinde nasildir henuz bilemesem de Syracuse, NY icin net bir sekilde soyleyebilirim ki bu sehir duvarlar, parmakliklar, citler vb. genelde guvenlik amacli kullanilan ogelerden arindirilmis…
Orneklerle acikladigimda ne demek istedigim daha anlasilir olacaktir. 
Basta tum mustakil evler (aralarinda bir kac cit ya da agaclar yardimi ile mulkiyetini ayiran ya da tanimlayan olsa da bunlarin biz ya da bize yakin milletlerden oldugu kanisindayim.) hic birinin cevresinde duvar ya da cit yok. Genelde yan yana konunlanmis bu evlerin bahceleri cogunlukla yan komsu ile bitisik. 
Oysa Turkiye’de ister kirsal olsun ister kentsel mulkiyetin etrafini cevirmek yapilan baslica islerdendir. Genelde ister mustakil olsun, ister apartman ya da site sinirini belirgin hale getirme konusunda bir yontem bulmaktadir.

Bu konuda diger bir yer Universite. Gecenlerde Syracuse Universitesine gittik. O kadar alismisiz ki etrafi cevrili bir kac girisli universite modeline… Ozel bir universite olan Syracuse Universitesinde tek nizamiye araclar icin bulunuyor. Bunjn disinda universitenin hic bir yerinde tel, duvar, cit vb. yok ve her nerden isterseniz universiteye fakultelere girebiliyorsunuz.
Babasinin okulunda bir kucuk prenses

Diger ilgimi ceken kentsel alan ise Mezarliklar. Tamamen ezber bozan turden. Mezarliklar tamamen yemyesil. Bir giris kapisi var evet ama etrafinda herhangi bir duvar vb. yok. Cimen alan yol kenarindaki kaldirima kadar uzaniyor. Ilk etapta park zannedebileceginiz kadar siradan ve dogal. Cimenler arasinda mezar taslari ve bir cogunda taze cicekler hatta ucan balonlar mevcut. Bu durum buyuk olcude dini kurallarla baglantili. Kabir, olum, ahiret inanci musluman mezarliklarinin yapisini da belirliyor. Burdaki musluman mezarliginin cevresi bizim uygulamalarimizla ortusur nitelikte.
 Musluman Mezarligi-1
 Musluman Mezarligi-2
 Yaya yoluna uzanan yesil alan ve mezarlar

Bu orneklere eklenecek bir cok mekan mevcut. Ama bu uc ornek en ilginc ve durumu en iyi anlatabilecek mekanlar. 
Aslinda durumun boyle olmasinda sosyo-ekonomik bir cok neden yatiyor. Kulturel guduler de bu nedenleri destekler nitelikte. 21. Yuzyil kentlerinde kapali topluluklar (gated community) genelde suctan uzak olmak icin ya da daha prestijli yasam alanlari olusturuldugunda tercih ediliyor. Oysa Amerikada yapulan bazi arastirmalar buyuk suc oranlarinin kapali topluluklarin olusturdugu mekanlarda oldugunu ve bunun nedeninin de cogunlukla komsuluk iliskilerindeki kopukluktan oldugunu ortaya koyuyor. Korunakli bir ortamda kimse birbirini tanimadigi gibi umursamiyor da. 
Belki de duvarlardan, tel orgulerden, citlerden buyuk oranda uzaklasmis olan Syracuse’un 2010 yilinda Forbes dergisinin yaptigi arastirmada aile kurmak icin en iyi 10 kentten 4. Sirada yer almasi tesaduf degildir.
Yine de oylesine icimize islemis ki sasirmadan gecmesi ve oylece alismasi biraz zor gibi…

Yazar: kutupanne

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir