Bebek Kütüphaneleri

Sultan Beşiktepe

Kütüphane Şehri Projesi-Proje Asistanı

Çocuklarda Okuma Kültürü Farkındalık Programı: Bebek Kütüphaneleri

Moderatör: Deniz TOPRAK

Projenin temel amacı okuma kültürünü oluşturmak, 0-3 yaş grubu için okuma kültürünü oluşturmak için neler önerirsiniz?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: “Benim çocuğum kitap okumuyor” cümlesi en sık karşılaşılan sorulardan bir tanesi. Kitap okutmak için kullanılan cümlelerin çoğunun tehdit amaçlı ya da zorunluluk gerektirdiğini içerdiği analiz edildi. Çocuk yaşta bilinçaltında oluşturulan alt yapılar okuma kültürü için oldukça önemlidir. Aileler ve eğitimciler tarafından istenilen kitap okusun davranışı çocukların zorunluluk için yaptığı davranışlardır.  Bu durum okuma kültürünü oluşturmaz. Okuma kültürünün içerisinde;

Keyif almak, isteyerek okumak, bilgiye merak duymak vardır. Çocuk gelişimlerin amacı bebeklik döneminden okuma kültürünü aşılamaktır. Bebeklik döneminde kitap önemli bir unsurdur. Anne karnında 4 aylık bebekler kitapla tanışmalıdır. Bebeği erken dönemde kitapla tanıştırmak çok önemlidir. Bebek doğduğundan itibaren odasında bir kütüphanesi olmalıdır.

Türkiye’de kaç bebek kütüphanesi vardır?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN:Bebek Kütüphanesi Türkiye de yeni bir kavramdır. İlki 1 Kasım 2018 yılında kuruldu. Şu an 3 adet bulunmaktadır. Nevşehir de çocuk kütüphanesi sempozyumunda tanıtıldı. İkincisi Tokatta ve sonuncusu Şarköy’de bulunmaktadır. Kırşehir de bir bebek kütüphanesi yolda şu anda. Devamı gelecek diye düşünüyorum.

Dünya da bebek kütüphanesi ne durumdadır?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: Yurtdışında Çocuk Kütüphanesi altında bebeklere ait alan bulunmaktadır. Fakat Türkiye ‘de çocuk kütüphanesinde bebeğe dair bir alana yer verilmemiştir. Diğer ülkelerde bebeklere dair birçok proje gerçekleştirilmiştir.  Maalesef Türkiye de bebekler çocuk kütüphanelerinde yer almamaktadır ve aktif değillerdir. IFLA kütüphaneler tün çocuklar içindir der fakat Türkiye de bu algı oluşmamıştır. Projeye bebek kütüphanesi ismini vermekteki amacımız ses getirmesini sağlamaktı. Karabük’te şu an 550 civarı bebek kütüphaneye kayıtlı durumda. Bebek Kütüphanesine yönelik bir tez iki doktora tezi şu an literatüre girmiş bulunmaktadır.

Bebek Kütüphanelerini çocuk kütüphanelerinden ayıran özellikler nelerdir?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: Çocuk kütüphanelerinde çocukların her gereksinimine karşılık verilemeyebilir fakat bebek kütüphanelerinde emzirme odası, temizlenme odası ve özellikle mamalarını muhafaza edecek ortamlara ihtiyaç duyulmaktaydı ve büyük ölçüde gerçekleştirildi. Sade bir yapıda ve bebeklere hitap etmelidir. Kitaplara erişebileceği yerler olmalıydı. Bu çalışmalar kütüphanecilerle işbirliği yapılarak oluşturuldu.

Bebek Kütüphanesi fikri nasıl doğdu ve nasıl şekillendi?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: İlk doğuş çocuk gelişim lisans dersinde erken müdahale dersi var. 250 aileyle çalışma yürütüldü bebeklere ait kitaplığı olup olmadığı soruldu ve sonuç oldukça korkutucuydu. %70 çocuğun kitabı yoktu. Çıkan sonuca göre aileler çocuklarını kitapla tanıştırmada geç kalıyorlar. Kütüphanede yapmış olduğumuz drama etkinliği sonrasında elde ettiğimiz olumlu sonuçlar bizleri kütüphanede çalışılabilir fikriyle karşı karşıya getirdi. 16 gönüllü lisans öğrencisi ile şekillendirildi. Daha sonra dikkat çeken bu proje Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından destek alarak bugünkü haline gelmiş bulunmaktadır. 1. Bebek Kütüphanesi çalıştayı kütüphaneciler, çocuk gelişimciler, yazarlar ve yayıncıların katılımıyla gerçekleştirildi. Materyallere ücretsiz erişimin adresi halk kütüphaneleridir. Ve bu bir fırsat eşitliğidir.

Yapılan bu çalışmalar ücrete tabi midir?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: Halk kütüphaneleri ücretsiz erişim sağlamaktadır. Bebek kütüphaneleri için ortaklıkların gönüllülük dışına çıkarak bir sisteme oturtulması, politika geliştirilmesi ve ayrı bir bütçe gerekmektedir. Yapılan çalışmalar ücretsizdir.

Ailelere verilen eğitimler nelerdir?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN:Ailelere randevu sistemi oluşturuldu. Aileler eğitim sürecinde bebeklerin davranışlarını başından sonuna kadar gözlemlemektedir. Etkileşimli kitap okuma, yaratıcı dans, oyun ve duyu materyallerini kullanmada ailelerden destek alındı. Bebeklerine nasıl kitaplar seçmeleri konusunda eğitimler verildi. Gruplar halinde drama eğitimi verildi amaç ailelerin öz yeterliliğini, iletişimi geliştirmekti. Aile eğitimlerine daha çok önem verilmelidir diye düşünüyoruz. Eğitimlere babalarda katıldı ve eğlenceli bir süreç açığa çıktı. Buna dair bir makale çalışması yapılacak. Kitap okumanın yeri ve zamanı yoktur. Okuma kültürünü yaymak için bu bir araçtır.

Bebek Kütüphane materyalleri kim tarafından ve hangi ölçütlere göre seçilmektedir?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: Halk kütüphanelerinde yer alan çocuk kitaplarının incelenmesi gerekmektedir. Kitaplar öğrenciler tarafından okundu ve incelendi. Bağışlar ile materyaller toplandı ve incelendi. Aile ve sosyal politikalar bakanlığının bebekler için özel oluşturduğu kitap listesinde yer alanları temin etmeye çalışıyoruz. Kavram kitapları, oyunlaştırılmış, hareketli kitaplar yer almaktadır. Bebek kitapları ödünç verilmemektedir. Materyal seçerken bebeklerin ilgi alanlarına dikkat edilmektedir.

Tek başına bir kütüphaneci bebek kütüphanesi için yeterli midir?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: Tartışılan konulardan birisidir. Kütüphaneci olmadan ve çocuk gelişimci desteklemeden bebek kütüphanesi olmaz. Bir işbirliğine ihtiyaç vardır. Kütüphanenin işleyişi konusunda kütüphanecilere ihtiyaç vardır. Çocuğun bebeğin ihtiyaçlarını anlama konusunda çocuk gelişimcilere ihtiyaç vardır.

Bir bebek kütüphanesi oluşturmak için izlenmesi gereken süreç nedir?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: Bulunduğunuz illeri analiz etmeniz gerekmektedir. Nereden destek alabileceğinizi belirlemelisiniz. Model oluşturulup ilerleme kaydedilebilir.

Projemizi nasıl değerlendirirsiniz?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: Proje ismi oldukça kıymetli. Projenin sokakları kapsaması bebekleri kapsaması güzel. Proje okuma kültürünü oluşturması açısından oldukça kıymetlidir.

Önerebileceğiniz kitaplar var mıdır?

Prof.Dr. Şehnaz CEYLAN: Çocuklar ne kadar erken dönemde kitapla tanışırsa akademik başarıya katkısı o düzeyde artacaktır. Dil gelişimini destekleyen kitaplar kullanılmalıdır. Her kitap her bebeğe hitap etmeyebilir. Çocuğu tanıyın ve ilgi alanına yönelik kitaplar tercih edin. Kitap sevmeyen bebek ve çocuk yoktur doğru kitabı bulamayan çocuk, bebek ve aile vardır. Kitapları gerekirse çocuklarınızla birlikte okuyun. Çocukların zihninde kitap okudukları an yer etmektedir. Bebek kütüphanesi seti hazırlanmaktadır. Etkinlikler, oyunlar ve gelişim becerileri için kaynak niteliğinde olacaktır. Kütüphaneciler için online eğitim paketi planlanmaktadır.

Instagram