AFET VE ACİL DURUMLARDA HALK KÜTÜPHANELERİNİN ROLÜ

24 Ocak 2020 günü saat 20.55’te Elazığ’ın Sivrice ilçesinde 6,8 büyüklüğünde yaşanan deprem hepimizi derinden üzdü. Devletin tüm imkanlarının seferber edildiği afet bölgesinde AFAD, UMKE, KILAY’ın yanı sıra MEB, Çevre ve Şehircilik gibi diğer Bakanlık birimleri de aktif çalışmalar yürütüyor.

Deprem, kasırga, yangın, sel gibi doğal afetlerde halk kütüphanelerinin de çok önemli bir rolü bulunmaktadır. Dünyada yaşanan birçok büyük felakette halk kütüphaneleri, toplumu hazırlıklı olmak, müdahale ve yeniden iyileşme konusunda sağladıkları destekler ile ön plana çıkmıştır.

AFET ÖNCESİ HALK KÜTÜPHANELERİNCE YAPILABİLECEKLER:

Afet yönetimi kapsamında öncelikli müdahale ile görevlendirilmiş kurumlar ve sivil toplum kuruluşları ile kütüphanelerin afet zamanı sunabileceği destekler ve iş birlikleri konusunda ön görüşme yapılması faydalı olacaktır. İtfaiye, Kızılay, Polis vb. gibi kurumlar ile yaz döneminde yapılacak etkinlikler bu görüşmeleri yapmak için fırsat olacaktır.

Uzmanlarınca topluma sunulacak eğitim ve farkındalık çalışmalarında kütüphaneler mekan sağlayabilir.

Afet Hazırlık/Farkındalık Fuarı: Kütüphanede olası afetlerde destek sağlayabilecek kurumların, sivil toplum kuruluşlarının ve akademik bölümlerin katılacağı bir fuar ile toplumun bilgilendirilmesi sağlanabilir.

Afet anında kütüphanenin sağlayabileceği desteklere yönelik toplumun önceden bilgilendirilmesi önemli olacaktır.

Kütüphane çalışanlarının afete hazırlık ve ilk yardım eğitimi alması önemlidir.

Kütüphane Acil Durum Planının yapılması gerekmektedir.

Jeneratör temin edilmesi, afet durumunda afetzedelere sunulacak elektrik hizmeti için gerekmektedir.

AFET ZAMANI HALK KÜTÜPHANELERİNİN YAPABİLECEKLERİ:

1- BİLGİ MERKEZİ: Kütüphaneciler, güvenilir bilgi uzmanlarıdır. Afet zamanında ihtiyaç duyulan bilgileri sunmak ya da bilgiye erişim yollarını göstermek konusunda kütüphanelerin rolü çok önemlidir. Son yaşadığımız depremde de gördüğümüz gibi sosyal medya ile yayılan yanlış bilgiler süreci zor bir hale sokmaktadır. Bu nedenle, kütüphaneler doğru bilgi mağbetleri olarak, özellikle ilgili kurumlar tarafından sunulan konuyla ilgili açıklama ve bilgi paylaşımlarını duyurmalı ve son gelişmeleri paylaşmalıdır.

Örneğin, ABD’de yaşanan SANDY Kasırgasında bazı kütüphaneler son bilgileri paylaşmak için projektör kullanmıştır. Herkesin görebileceği bir şekilde konumlandırdıkları yansı ile son gelişmeleri afetzedeler ile paylaşmışlardır.

2- TEKNOLOJİ MERKEZİ: Halk kütüphanelerinin normal zamanlarda sundukları hizmetler arasında yer alan aşağıdaki teknolojik hizmetler afet dönemlerinde büyük önem taşımaktadır.

  • WiFi
  • Telefon
  • Televizyon
  • Bilgisayar
  • Telefon vb. şarj edebilmek için elektrik
  • E-Devlet Hizmetleri

Genellikle afet zamanlarında haber almak ve haber vermek için kullanılan bu hizmetlere erişim çok kritiktir.

3- KOORDİNASYON MERKEZİ: Kütüphaneler alana gelen sivil toplum örgütleri, gönüllüler ve kurum uzmanları için bir toplanma ve koordinasyon sağlama merkezi olarak da kullanılabilmektedir. Ayrıca kimi zaman yardımların toplandığı bir yardım deposu olarak da değerlendirilebilmektedir.

Ayrıca afet zamanı temiz banyo ve tuvalet ihtiyaçları için de kütüphaneler kullanılmaktadır.

4-TOPLUM MERKEZİ: Kütüphaneler afet zamanlarında kendi işlevinin yanında geçici barınak ya da eğitim merkezi olarak da kullanılabilir. Örneğin Avustralya’da meydana gelen orman yangınları sonrasında evini kaybeden vatandaşlar ya da dumandan kaçarak evini terk edenler kütüphanelere sığınmışlardır. Kütüphaneler, sıcak havalarda soğuk ve soğuk havalarda sıcak bir mekan sunarak afetzedelerin huzur bulduğu bir mekan olabilirler.

Çocuk ve gençler için kimi zaman olumsuz hava şartlarından korunma, kimi zaman güvenli bir mekan ya da oyun alanı, bazen çalışma mekanı bazen sadece iletişim kurmadan resim yapma alanı olarak hizmet verir kütüphaneler. Uzman desteği ile psikososyal destek sağlayabilirler.

Halk kütüphaneleri afet zamanında ve sonrasında hizmetlerini sürdürmek ve toparlanmak için büyük gayret göstermelidir. Toplumu iyileştirecek umudu sunmak yine halk kütüphanelerinin görevleri arasındadır. Bu nedenle, örneğin Japonya’da meydana gelen deprem ve tusunamide ya da ABD’de meydana gelen Katrina kasırgasında yıkılan ya da hasar gören kütüphanelerin yerine hemen barınak kütüphaneler kurulmuş ve toplumun sakinleşmesi ve sürece ilişkin desteklenmesi buralarda sağlanmıştır. Amaç toplumun güvendiği mekanı ayakta tutmaktır.

Tam da bu noktada gerek yerel, gerek ulusal gerekse uluslararası kütüphane derneklerinin kütüphaneleri onarmak ya da yeniden inşası konusunda oluşturdukları kampanyalar bulunmaktadır. bkn. IFLA, ALA, ALIA vb.

Böyle zamanlarda kütüphane binasına erişemeyenler için gezici kütüphanelerin de büyük önemi vardır. Doğru bilgiye erişimin sağlanması ve wifi, bilgisayar gibi teknolojik hizmetlerin afet bölgelerine ulaştırılması için gezici kütüphaneler ile hizmet verilmektedir.

Doğal afetler ya da insanlar tarafından gerçekleştirilen doğal felaketler… toplumu etkileyen her durumda halk kütüphanelerinin mutlak rolü bulunmaktadır. Elazığ merkezli yaşanan deprem çevrede Kahramanmaraş, Diyarbakır, Bitlis, Adıyaman vb. birçok ili etkilemiştir. Bölgede bulunan kütüphanelerin vatandaşların yaşadıkları bu korkuyu atlatmakta aksiyon almaları kütüphanelerin bu toplumdaki yerinin altını çizecektir.

KAYNAKLAR:

http://library.ifla.org/1375/1/103-flaherty-en.pdf

http://theconversation.com/public-libraries-can-literally-serve-as-a-shelter-from-the-storm-83070

https://cpb-us-w2.wpmucdn.com/sites.udel.edu/dist/a/7158/files/2018/12/The-Role-of-Public-Libraries-in-Disasters-qbo3tu.pdf

https://ischool.sjsu.edu/ciri-blog/public-library-response-natural-disasters-whole-community-approach

https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2204&context=libphilprac

https://www.igi-global.com/chapter/the-natural-role-of-the-public-library/178779

https://ideaexchange.uakron.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1029&context=docam

https://www.njstatelib.org/wp-content/uploads/2013/01/The-Librarian-Guidebook-July-21-Final.pdf

Çocuk Kütüphanesi Gönüllülüğü: Bir Hayalin Gerçekleşmesi

Benim lügatimde gönüllülük, yapman gereken bütün işleri yaptıktan sonra arta kalan zamanda şunun da bir ucundan tutayım anlamına gelmiyor. Bana göre, değerler ve insanlık için yapılması gereken ne varsa sonuna kadar arkasında durma, hayatı güzelleştirme adına ortaya konacak bütün çabanın adıdır gönüllülük. Kitap ve boş zaman arasında sürekli bir ilişki kurulur ve kitap sanki boş zaman eğlencesi gibi sunulur. Oysa boş zaman veya kısmi bir zamanda kitaba yer açanlar ne yazık ki hayatta kütüphane, kitap ve gönüllük arasındaki ilişkiyi anlayamazlar.

Çocuk kütüphanesi gönüllüsü olmak; bir kişiyle başlayıp tüm ülkeye yayılmasını umut ettiğimiz bir fikir. Bu fikir yalnızca teorik düzlemde kalmayıp kısa bir zamanda ilk kıvılcımlarını pratik yaşama da geçirebildi. Sevgili Merve ile aynı gayede buluşup tanıştığımızdan bu yana oluşan gönüllülük esaslı çalışmalarımız zamanla şekillendi ve bir mesafe aldı.

Bu çalışmalar bazen bir kütüphanede masal okumak bazen minik okurlarla çocuk kitabı yazarlarını buluşturmak, bazen de annelere çocuk kütüphanelerinde gönüllük esaslı çalışmaların farkındalığını arttıracak programlar yapmak oldu.

PEKİ ÇOCUK KÜTÜPHANESİ GÖNÜLLÜSÜ NASIL OLUNUR?

Size en yakın bir kütüphaneye gidip birkaç çocukla masal saati yaparak da gönüllü olabilirsiniz, bulunduğunuz mahalledeki  idari birime, birkaç gönüllüyle başvuru yapıp burada bir çocuk kütüphanesi istiyoruz deyip bir mail atarak da olabilirsiniz, bir çocuk kitabı yazarına ulaşıp buyurun kütüphanede çocuklarla buluşun diyerek de gönüllü olabilirsiniz.

Benim hikayem bir masal etkinliğinde tanıştığım Kidnooks’un sahibi Ayşegül DEDE hanımefendiye kütüphaneye gelip “SESLİ KİTAP OKUMA  EĞİTİMİ” verir misiniz? sorusuyla başladı. Sağ olsun. Bu İstanbul’da yaptığımız ilk kütüphane etkinliği idi ve ilk kütüphane gönüllüsü olarak giriştiğim işti. Daha sonra birçok çocuk kitabı yazarına ve dergi editörüne mailler attım ve sosyal medyadan ulaştım. Nasrettin Hoca Çocuk Kütüphanesine davet ettiğim her yazar davetime icabet etti. Hamdolsun, herkesten çok olumlu yanıtlar aldım. Çünkü niyette sadece çocuklar vardı. Taş Masallarının yazarları Üsküdar Üniversitesi Öğretim görevlisi Elif Yaşar ve Kartal İmam Hatip Lisesinde öğretmen eşi Ümit Yaşar hocalarımız ikinci kütüphane etkinliğine katıldılar. Bir gezi vesiyle Bursa’ya yolum düştü Bursada gezilecek yerler arasında Lalapaşa Çocuk Kütüphanesini de eklemiştim. Burada gönüllü Masal Saati yapan Seher Kandemir hanımefendiyle kütüphane etkinliğimiz oldu. Kutupanne Kurucusu Merve Yavuzdemir İstanbul’da yaşayan Çocuk Kütüphanesi Gönüllüleriyle biraraya gelip, çocuklarımız için daha iyi neler yapabilirizi masaya yatırdılar. Yeni yeni fikirler oluştu ve hayata geçmeye başladı.

Amerikaya yaşayan bir arkadaşımız yaşadığı Eyalette bir kütüphanede,Ramazan Ayı müslümanlara saygıdan dolayı Çocuk Kütüphanesinde Kütüphane görevlilerinin İslamı anlatan çocuk  kitaplarını  ön raflara koyduklarını söyledi. Bu hem çok güzel bir davranış hem de kendi ülkem adına içlendiğim bir durumdu. Neden bizim Çocuk Kütüphanesinde böyle bir bölüm oluşmasın ki deyip, kolları sıvadık. On gün kadar kısa sürede sosyal medya aracılığıyla bir çok yayınevinde ulaştık ve kitaplarımız raflarda yerini aldı. Artık bizim de Ramazan Kitaplığı Köşesimiz oluşmuştu. Kurumum Diyanet Vakfı Yayınları, Erdem Yayıncılık, Kayalıpark, Nar Çocuk, Uğurböceği Yayınları kitaplığımıza katkıda bulundular. 40 hadis 40 inci kitabının yazarı Nezihe  İnçi Ak hanımefendi ise kendi kitaplarını kütüphaneye hediye ettiler. Kitaplık oluşmuştu ve geriye sadece gönüllülerimizle iftar yapmak kalmıştı. Kırk beş gönüllü katılımıyla belki de Dünyada ilk Masallı Kütüphane İftarını gerçekleştirdik. Elif Ümit Yaşar’la iftar sonrası  büyüklere Masal Saatimizi yaparken, Atölye Balıkla çocuklar resim atölyesi yaptılar. Kütüphane gönüllüleri durmak bilmeden kütüphaneler için çalışmaya devam ediyorlar. Yazın masal saati olmayan kütüphanelerde gönüllülerimiz Türkçe- İngilizce Masal Saati yapmaya başladılar.

 

Kütüphane kamusal haklarımız ve kamusal alanlarımızın farkına varmalıyız. Çocuklarımız kütüphaneyle yedi yaşında tanışmamalı.

Kütüphaneler sadece kitap okunan alanlar da değildir.Saatlerce fuarlarda kitap yazarıyla tanışmak için bekleyen kuzular, belli bir ücret karşılığında masal saatlerine katılabilen çocuklar kadar şanslı değillerdi maalesef. Kütüphaneler ise her çocuğa eşit hakları sunan sosyal yapılardır. Her anne belli bir bedel ödemeksizin kitap alıp, masal dinleyebilmeliydi bu mekanlarda.

Kütüphaneler herkesin ulaşımına açık mekanlar olması hasebiyle okurlarına bu hakkı sunmalı diye düşünüp elimi taşın altına koydum. Herkes bir yazara mail atıp ‘bizim kütüphanemize gelip çocuklarımızla tanışır mısınız?’ diyebilme özgürlüğüne sahip.

Çoğunlukla yazarlar böylesi bir teklife olumlu yanıt verecektir. Zira çocuklar için yazan yazarlar çocuklarla buluşmak isteyeceklerdir.

İzmir Atatürk İl Halk Kütüphanesi

İZMİR ATATÜRK İL HALK KÜTÜPHANESİ KEŞFİ

               Tatile çıkmadan önce yaşadığımız yerde kayıtlı olduğumuz kütüphanemize giderek okumuş olduğumuz tüm kitapları iade ettik ve yenilerini almadık. Neden dersiniz? Tatil için gitmeyi planladığımız şehirlerdeki yeni kütüphaneleri keşfetmek ve yeni kitaplar alabilmek için.

               Tatil için gittiğiniz şehirlerde nereleri ziyaret ediyorsunuz? Tarihi mekanlar, turistik yerler, doğal güzellikler, müzeler, yöresel tatların sunulduğu restoranlar… İlk akla gelenler bunlar değil mi? Peki ya kütüphaneler? Biz “Neden olmasın” diyerek çıktık yola ve ilk durağımız İzmir’deki Atatürk İl Halk Kütüphanesi oldu. Kütüphane İzmir’e gelen herkesin bildiği ve ziyaret ettiği Konak İskelesi, Tarihi Saat Kulesi ile Tarihi Kemeraltı Çarşısının da olduğu Konak’ta bulunmaktadır.

  

 

 

 

 

 

 

 

Kütüphane iki bölümden oluşuyor; Yetişkin Bölümü ve Çocuk Bölümü. Çocuk Bölümü kitap yönüyle oldukça zengindi. Daha önce gittiğimiz kütüphanelerde karşılaşmadığımız pek çok kitabı burada bulma şansımız oldu. Okul öncesi ve okul çağındaki iki oğluma da onların ilgileri doğrultusunda, birçoğunu daha önceden araştırıp okuma listemize eklediğimiz kitaplardan aldık.

    

Kütüphanede dikkatimizi çeken diğer güzel bir özellik de hem kitapların sunumu hem de okuma-inceleme yapabilme açısından farklı köşelerin oluşturulmuş olması. Örneğin, süreli yayınların ve ansiklopedilerin bulunduğu bölümde deniz konsepti ile bir yelkenli gemi, güvertesinde kitaplar ve iki yanında da oturma yeri bulunuyor. Diğer yandan, kitaplar tren vagonlarının içine yerleştirilmiş, farklı renklerdeki puflar ve sedirlerle kütüphane ortamı zenginleştirilmiş. Yine masaların orta kısımları boş bırakılarak buralara da kitaplar yerleştirilmiş. Miniklerin daha rahat inceleyebilmeleri için de hem yaşlarına hem de boylarına uygun kitap köşeleri oluşturulmuş.

 

 

  

Kütüphanede bu güzel ortamın yanında, kütüphanenin aktif bir şekilde kullanılıyor olduğunu görmek de bizi çok mutlu etti. Biz kitaplarımızı incelerken farklı yaş gruplarındaki çocuklar anne, baba ya da dedeleriyle kütüphaneye gelip daha önce aldıkları kitapları iade edip yenilerini aldılar. Hatta çok da sevimli bir olaya tanıklık ettik. Bir anne kızıyla gelmişti kütüphaneye. Kitaplarını seçtikten sonra kütüphane görevlisinin yanına gittiler. Ellerinde bir de paket vardı. Anne bu paketi görevliye uzatırken bir taraftan da kızıyla ilgilendiği ve kütüphaneyi ona sevdirdiği için ona teşekkür ediyordu. Bu benim için kütüphanelerin tekrar cıvıl cıvıl çocuk sesleriyle ve çocuk neşesiyle canlanacağı günlerin çok yakın olduğuna dair inancımın daha da artmasını sağladı.

Bu güzel günden bize hatıra kalan tekrar tekrar okuduğumuz kitaplarımızdı.

Misafir Yazar

Erzurum Çocuk Kütüphanesi ve Kütüphanede Piknikli Masal Saati

Zeynep Zühre’ye yeğenleriyle çocuk kütüphanesine gideceğiz dediğimde “Oleyyy!!” diyerek seviçle bağırdı..

İstanbul’da çocuk kütüphanesi etkinliklerinden bildiğimiz çocuk kütüphanelerinin Anadolu’da nasıl olduğu konusunda kafamda soru işaretleri vardı. Çocukları toplayıp kütüphane yoluna düştük.Giriş kısmında oyun treni ve büyükçe bir oyun parkıyla 2014 yılında hizmete girmiş,Erzurum Çocuk Kütüphanesi bizi karşıladı..

Kafamdaki soru işaretleri kayboluyordu.

Yumuşak sesi ve babacan tavırlarıyla kütüphane görevlisi Asım Bey bizi karşıladı. Kütüphane ve bahçesini gezdirip, kızlara oyuncak köşesini tanıttı.

Üç buçuk, iki buçuk ve on iki aylık yaş grubundan oluşan üç çocukla yaklaşık üç saat çıkamadığımız kütüphanenin, üç bin kayıtlı üyesi ve yedi bin çocuk kitapları mevcut.
Bahçesi,meyve ve çam ağaçları ile kaplı kütüphane içinde iki büyük oyun parkı var.Çitlerle kapalı güvenli bu geniş bahçede huzur ve yeşillik bir arada…


Kütüphane yazın mis çam kokusu ve Erzurum Palandöken dağlarından gelen serin havanın etkisiyle inanılmaz güzel bir ortama dönüşüyor.
Piknik yapılabilecek, masal saatlerine doyulmayacak alanın bahçe işlerini gönüllü kütüphane görevlisi yapıyormuş.


Anadolu’nun sıcak yüzünü Kütüphanede de görmek beni ve kuzuları inanılmaz mutlu etti. Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı kütüphane, haftanın altı günü beşe kadar açık ve dört görevli hizmet veriyor.

Süreli yayınlar, çocuk kitapları bölümü, oyuncak, bilgisayar oyunları köşesi ve bilim köşeleri mevcut. Özelllikle oyuncak ve bilim köşesine bayıldık. Kalbin çalışmasını anlatan cihaz,cazibe merkezi oldu. Dinozor ve timsah oyuncaklar da cabası…

 

Kütüphane görevlisinin babacan tavırlarıyla kütüphanede daha uzun kalmamıza neden oldu.
Küçük bir masal saati yaptık ve mutlu bir şekilde kaydımızı yaptırıp kitaplarımızla ayrıldık…

Asım Sevinç Beyden bir dahaki masal saati için gün istedim. Bütün kapıların çocuklara ve annelerine açık olduğun söyledi. Bir  hafta sonra on beş katılımcı anne ve on bir katılımcı çocukla kütüphane bahçesinde oldukça kalabalık bir buluşma gerçekleştirdik. Kütüphane bahçesindeki parklarda oyun, piknik ve sonrasında masal saatiyle biten gün çocuklar için mutluluk dolu kütüphanede birgün olarak hafızalarına kazındı. .” Değnek Adam ve Ayılar Kitap Okumaz” kitaplarına bayılan çocuklar kütüphane kayıdı yaptırıp bu ve daha birçok kitabı almak için yarıştı..

Erzurum’da çocuk kütüphanesinden habersiz olan annelerden mutlu mesajlar almak beni daha da mutlu etti.

Bu masalsı çocuk kütüphanesi Dadaşkent Erzurum’da. Yolu Erzurum’a düşen serin çam ağaçları gölgesinde bir bardak çayla bir masal saati yapsın. Bu güzel kütüphane gibi Anadolu’nun birçok çocuk kütüphanesi kapılarını bize açmış bekliyor. Gitmeden bilemeyiz. Görmeden anlayamayız. En yakın zamanda bulunduğunuz İl’deki Çocuk Kütüphanesini ziyaret edin derim pişman olmayacaksınız 💕Bekleriz böyle güzel bir çok kütüphaneye 💕

Metro’da kütüphane: New York Subway Library


New YORK metro ağının Brooklyn-Manhattan- Quenss hattında giden treni “METRO KÜTÜPHANESİ” olarak dekore edildi.

10 kompartımanın içindeki oturma yerleri, kütüphane raflarındaki kitap görüntüsüyle kaplandı.

Ayrıca, altı hafta süresince, metro kütüphanesinde ücretsiz indirilebilecek elektronik kitap hizmeti uygulamaya sokuldu.

Bu hizmetten yararlanabilmek için kütüphane görünümlü treni kullanmanız da gerekmiyor. Herhangi bir metro istasyonuna girdiginiz ve metronun kablosuz ağına bağlandığınız an, subwaylibrary.com adresine girip, kitaplari inceleme ve indirme imkanını buluyorsunuz.

The New York Public Library, Brooklyn Public Library, Queens Library, the Metropolitan Transportation Authority ve Transit Wireless ortaklığı ile gerçrkleştirilen proje ile kısa yolculuklar için kısa öyküler; aktarmalı yolculuklar ya da iptal edilen seferlerde daha uzun romanlar sağlanmış.

Zaten ücretsiz wifi hizmeti sunan New York Metro ağı internet kullanımını böylece sosyal medya kullanımından bir tık daha öteye taşıdı.

Daha fazla bilgi için: https://mobile.nytimes.com/2017/06/08/nyregion/new-york-today-subway-library-mta-nypl-frank-lloyd-wright.html

Fotoğraflar NYPL web sitesinden alıntıdır.

Instagram