AFET VE ACİL DURUMLARDA HALK KÜTÜPHANELERİNİN ROLÜ

24 Ocak 2020 günü saat 20.55’te Elazığ’ın Sivrice ilçesinde 6,8 büyüklüğünde yaşanan deprem hepimizi derinden üzdü. Devletin tüm imkanlarının seferber edildiği afet bölgesinde AFAD, UMKE, KILAY’ın yanı sıra MEB, Çevre ve Şehircilik gibi diğer Bakanlık birimleri de aktif çalışmalar yürütüyor.

Deprem, kasırga, yangın, sel gibi doğal afetlerde halk kütüphanelerinin de çok önemli bir rolü bulunmaktadır. Dünyada yaşanan birçok büyük felakette halk kütüphaneleri, toplumu hazırlıklı olmak, müdahale ve yeniden iyileşme konusunda sağladıkları destekler ile ön plana çıkmıştır.

AFET ÖNCESİ HALK KÜTÜPHANELERİNCE YAPILABİLECEKLER:

Afet yönetimi kapsamında öncelikli müdahale ile görevlendirilmiş kurumlar ve sivil toplum kuruluşları ile kütüphanelerin afet zamanı sunabileceği destekler ve iş birlikleri konusunda ön görüşme yapılması faydalı olacaktır. İtfaiye, Kızılay, Polis vb. gibi kurumlar ile yaz döneminde yapılacak etkinlikler bu görüşmeleri yapmak için fırsat olacaktır.

Uzmanlarınca topluma sunulacak eğitim ve farkındalık çalışmalarında kütüphaneler mekan sağlayabilir.

Afet Hazırlık/Farkındalık Fuarı: Kütüphanede olası afetlerde destek sağlayabilecek kurumların, sivil toplum kuruluşlarının ve akademik bölümlerin katılacağı bir fuar ile toplumun bilgilendirilmesi sağlanabilir.

Afet anında kütüphanenin sağlayabileceği desteklere yönelik toplumun önceden bilgilendirilmesi önemli olacaktır.

Kütüphane çalışanlarının afete hazırlık ve ilk yardım eğitimi alması önemlidir.

Kütüphane Acil Durum Planının yapılması gerekmektedir.

Jeneratör temin edilmesi, afet durumunda afetzedelere sunulacak elektrik hizmeti için gerekmektedir.

AFET ZAMANI HALK KÜTÜPHANELERİNİN YAPABİLECEKLERİ:

1- BİLGİ MERKEZİ: Kütüphaneciler, güvenilir bilgi uzmanlarıdır. Afet zamanında ihtiyaç duyulan bilgileri sunmak ya da bilgiye erişim yollarını göstermek konusunda kütüphanelerin rolü çok önemlidir. Son yaşadığımız depremde de gördüğümüz gibi sosyal medya ile yayılan yanlış bilgiler süreci zor bir hale sokmaktadır. Bu nedenle, kütüphaneler doğru bilgi mağbetleri olarak, özellikle ilgili kurumlar tarafından sunulan konuyla ilgili açıklama ve bilgi paylaşımlarını duyurmalı ve son gelişmeleri paylaşmalıdır.

Örneğin, ABD’de yaşanan SANDY Kasırgasında bazı kütüphaneler son bilgileri paylaşmak için projektör kullanmıştır. Herkesin görebileceği bir şekilde konumlandırdıkları yansı ile son gelişmeleri afetzedeler ile paylaşmışlardır.

2- TEKNOLOJİ MERKEZİ: Halk kütüphanelerinin normal zamanlarda sundukları hizmetler arasında yer alan aşağıdaki teknolojik hizmetler afet dönemlerinde büyük önem taşımaktadır.

  • WiFi
  • Telefon
  • Televizyon
  • Bilgisayar
  • Telefon vb. şarj edebilmek için elektrik
  • E-Devlet Hizmetleri

Genellikle afet zamanlarında haber almak ve haber vermek için kullanılan bu hizmetlere erişim çok kritiktir.

3- KOORDİNASYON MERKEZİ: Kütüphaneler alana gelen sivil toplum örgütleri, gönüllüler ve kurum uzmanları için bir toplanma ve koordinasyon sağlama merkezi olarak da kullanılabilmektedir. Ayrıca kimi zaman yardımların toplandığı bir yardım deposu olarak da değerlendirilebilmektedir.

Ayrıca afet zamanı temiz banyo ve tuvalet ihtiyaçları için de kütüphaneler kullanılmaktadır.

4-TOPLUM MERKEZİ: Kütüphaneler afet zamanlarında kendi işlevinin yanında geçici barınak ya da eğitim merkezi olarak da kullanılabilir. Örneğin Avustralya’da meydana gelen orman yangınları sonrasında evini kaybeden vatandaşlar ya da dumandan kaçarak evini terk edenler kütüphanelere sığınmışlardır. Kütüphaneler, sıcak havalarda soğuk ve soğuk havalarda sıcak bir mekan sunarak afetzedelerin huzur bulduğu bir mekan olabilirler.

Çocuk ve gençler için kimi zaman olumsuz hava şartlarından korunma, kimi zaman güvenli bir mekan ya da oyun alanı, bazen çalışma mekanı bazen sadece iletişim kurmadan resim yapma alanı olarak hizmet verir kütüphaneler. Uzman desteği ile psikososyal destek sağlayabilirler.

Halk kütüphaneleri afet zamanında ve sonrasında hizmetlerini sürdürmek ve toparlanmak için büyük gayret göstermelidir. Toplumu iyileştirecek umudu sunmak yine halk kütüphanelerinin görevleri arasındadır. Bu nedenle, örneğin Japonya’da meydana gelen deprem ve tusunamide ya da ABD’de meydana gelen Katrina kasırgasında yıkılan ya da hasar gören kütüphanelerin yerine hemen barınak kütüphaneler kurulmuş ve toplumun sakinleşmesi ve sürece ilişkin desteklenmesi buralarda sağlanmıştır. Amaç toplumun güvendiği mekanı ayakta tutmaktır.

Tam da bu noktada gerek yerel, gerek ulusal gerekse uluslararası kütüphane derneklerinin kütüphaneleri onarmak ya da yeniden inşası konusunda oluşturdukları kampanyalar bulunmaktadır. bkn. IFLA, ALA, ALIA vb.

Böyle zamanlarda kütüphane binasına erişemeyenler için gezici kütüphanelerin de büyük önemi vardır. Doğru bilgiye erişimin sağlanması ve wifi, bilgisayar gibi teknolojik hizmetlerin afet bölgelerine ulaştırılması için gezici kütüphaneler ile hizmet verilmektedir.

Doğal afetler ya da insanlar tarafından gerçekleştirilen doğal felaketler… toplumu etkileyen her durumda halk kütüphanelerinin mutlak rolü bulunmaktadır. Elazığ merkezli yaşanan deprem çevrede Kahramanmaraş, Diyarbakır, Bitlis, Adıyaman vb. birçok ili etkilemiştir. Bölgede bulunan kütüphanelerin vatandaşların yaşadıkları bu korkuyu atlatmakta aksiyon almaları kütüphanelerin bu toplumdaki yerinin altını çizecektir.

KAYNAKLAR:

http://library.ifla.org/1375/1/103-flaherty-en.pdf

http://theconversation.com/public-libraries-can-literally-serve-as-a-shelter-from-the-storm-83070

https://cpb-us-w2.wpmucdn.com/sites.udel.edu/dist/a/7158/files/2018/12/The-Role-of-Public-Libraries-in-Disasters-qbo3tu.pdf

https://ischool.sjsu.edu/ciri-blog/public-library-response-natural-disasters-whole-community-approach

https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2204&context=libphilprac

https://www.igi-global.com/chapter/the-natural-role-of-the-public-library/178779

https://ideaexchange.uakron.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1029&context=docam

https://www.njstatelib.org/wp-content/uploads/2013/01/The-Librarian-Guidebook-July-21-Final.pdf